fa تنوع ژنتیکی ژنوتیپ های گندم نان (Triticum aestivum L.) تحت تنش خشکی ژنتیک گیاهی Subject 01 پژوهشی کامل Applicable <div style="text-align: justify;"> <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="AR-SA">خشکی از جدی‌ترین استرس‌های تأثیرگذار بر محصولات زراعی است و بسته به شدت و زمان تنش ممکن است تولید گندم را </span><span lang="FA">تا 50 درصد </span><span lang="AR-SA">کاهش دهد. شدت اثرات خشکی به ویژه در مراحل پایانی رشد بسیار حاد است. به همین منظور، مطالعه‌ای با </span><span lang="FA">۸۸</span><span lang="AR-SA"> ژنوتیپ گندم در گلخانه تحقیقاتی دانشگاه تهران به‌صورت فاکتوریل و در قالب طرح بلوک‌</span><span lang="FA">‌های</span><span lang="AR-SA"> کامل تصادفی با </span><span lang="FA">دو</span><span lang="AR-SA">تکرار در شرایط نرمال و </span><span lang="FA">تنش کم‌آبی</span> <span lang="AR-SA">انجام شد. برای ارزیابی تحمل به تنش خشکی ژنوتیپ‌های گندم، صفت وزن خشک اندام هوایی و صفات فیزیولوژیکی اندازه‌گیری شدند.</span> <span lang="AR-SA">ابتدا همه ژنوتیپ&shy;ها در یک گروه آنالیز شدند. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که بین ژنوتیپ‌ها از لحاظ همه صفات مورد مطالعه اختلاف معنی‌داری وجود داشت. نتایج مقایسه میانگین نیز نشان داد که ژنوتیپ‌های بیات، </span><span dir="LTR">DN11</span><span lang="FA">، </span><span lang="AR-SA">بزوسایا، چمران</span><span lang="FA"> و پیشتاز</span><span lang="AR-SA"> که همگی جز ژنوتیپ‌های آبی بودند، در هر دو شرایط نرمال و تنش بالاترین میزان را برای اکثر صفات مورد مطالعه نشان دادند. در شرایط نرمال ژنوتیپ نوید (آبی) و ریژاو (دیم) و ریحانی(آبی) و در شرایط تنش ژنوتیپ دستجردی (دیم) و کویر(آبی) و آذر (دیم) و مغان (آبی) و کوهدشت (آبی) کمترین میزان صفات مورد مطالعه را داشتند. سپس مقایسه ارتوگونال بین ژنوتیپ‌های آبی و دیم انجام شد و نتایج تجزیه واریانس نشان داد که در شرایط نرمال ژنوتیپ‌ها از لحاظ بیشتر صفات به جز محتوای نسبی آب، پرولین و کلروفیل </span><span dir="LTR">b</span><span lang="FA"> و کارتنوئیدها و </span><span lang="AR-SA">در شرایط تنش برای تمامی صفات به جز درجه سبرینگی برگ و کارتنوئید‌ها اختلاف معنی‌دار مشاهده شد. تجزیه واریانس جداگانه ژنوتیپ‌های آبی و دیم در شرایط نرمال اختلاف معنی‌دار برای تمام صفات مورد مطالعه به جز کارتنوئید‌ها و در شرایط تنش نیز برای تمامی صفات اختلاف معنی‌دار مشاهده شد. در بین ژنوتیپ‌های آبی هم در شرایط نرمال و هم تنش </span><span lang="FA">بالاترین مقدار صفات را</span><span lang="AR-SA"> ژنوتیپ‌های بیات، </span><span dir="LTR">DN11</span><span lang="FA">، بزوستایا، چمران، پیشتاز، نیشابور و کمترین مقدار صفات را ژنوتیپ&shy;های نوید، یاواروس و پارسی و ریحانی و کوهدشت داشتند. </span><span lang="AR-SA">در میان ژنوتیپ‌های دیم نیز، در شرایط نرمال ژنوتیپ‌های مارون، کرخه و کریم، فونگ و افلاک بیشرین مقدار و ژنوتیپ‌های زاگرس، ریژاو و دهدشت، رشید و دستجردی کمترین مقدار را برای اکثر صفات نشان دادند. در شرایط تنش نیز ژنوتیپ‌های سیوند و بیستون و قابوس بیشترین مقدار و ژنوتیپ‌های دستجردی، ریژاو، آذر1 و 2 و رشید کمترین مقدار برای اکثر صفات را داشتند. ارزیابی فنوتیپی ژنوتیپ‌های گندم نیز نشان داد که تنش کم‌آبی سبب کاهش وزن خشک اندام هوایی به میزان حدود 51 %</span> <span lang="AR-SA">شد. تجزیه رگرسیون صفات نشان داد که صفات وارد شده در مدل تحت شرایط نرمال و تنش به‌ترتیب </span><strong><span lang="FA">57</span></strong><span lang="AR-SA"> و </span><strong><span lang="FA">71</span></strong> <span lang="FA">درصد </span><span lang="AR-SA">از تغییرات وزن خشک را توجیه کردند</span><span lang="AR-SA">. </span><span lang="AR-SA">نتایج همبستگی نیز نشان داد که در شرایط نرمال و تنش وزن خشک زیست توده بیشترین میزان همبستگی مثبت را با محتوای نسبی آب داشت. نتایج حاصل از تجزیه به </span><span lang="AR-SA">مؤلفه</span><span lang="AR-SA">‌ها نیز نشان داد که در شرایط نرمال و تنش به‌ترتیب سه </span><span lang="AR-SA">مؤلفه نخست</span><span lang="AR-SA"> 34/66 و 45/66 در صد از کل تغییرات را توجیه کردند. با توجه به نتایج آنالیز تجزیه به مؤلفه‌های اصلی</span> <span lang="FA">ژنوتیپ‌های بیات، </span><span dir="LTR">DN11</span><span lang="FA">، بزوستایا، چمران</span> <span lang="AR-SA">هم در شرایط نرمال و هم در شرایط تنش با داشتن بالاترین میزان برای اکثر صفات به‌عنوان ژنوتیپ‌های برتر در این تجزیه معرفی شدند</span><span lang="AR-SA">. تجزیه خوشه‌</span><span lang="FA">ا</span><span lang="AR-SA">ی نیز </span><span lang="FA">ژنوتیپ‌ها</span><span lang="AR-SA"> را در هر دو شرایط به چهار گروه طبقه‌بندی کرد.</span></span></span></span></span></p> </div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="unicode-bidi:embed">Drought is a major abiotic stress in agriculture, capable of reducing wheat yield by up to 50%, particularly when stress occurs during late growth stages. This study assessed the drought tolerance of 88 wheat genotypes under greenhouse conditions at the University of Tehran using a factorial randomized complete block design with two replicates under both well-watered and water-deficit conditions. Shoot dry weight and physiological traits were measured. Analysis of variance showed significant differences among genotypes for all traits. Under both conditions, irrigated genotypes such as Bayat, DN11, Bezostaya, Chamran, and Pishtaz exhibited the highest trait values. Under stress, rainfed genotypes like Dashtjardi and Azar showed reduced performance. Comparison between irrigated and rainfed genotypes revealed that under normal conditions, significant variation existed for most traits except relative water content, proline, chlorophyll b, and carotenoids. Under drought stress, all traits showed significant variation except flag leaf green color intensity and carotenoids. Phenotypic evaluation revealed a 51% reduction in shoot dry weight under drought. Regression analysis explained 57% and 71% of variation in dry weight under normal and stress conditions, respectively. Dry biomass correlated positively with relative water content in both conditions. Principal component analysis indicated that the first three components explained over 66% of total variance. Genotypes Bayat, DN11, Bezostaya, and Chamran were identified as superior under both stress and non-stress conditions. Cluster analysis grouped genotypes into four clusters in both environments. These findings provide insights into the physiological basis of drought tolerance and can guide selection in breeding programs.</span></span></span><br> &nbsp;</div> تنوع ژنتیکی, تنش خشکی, تجزیه به مؤلفه‌های اصلی, گندم, صفات فیزیولوژیک Genetic diversity, Drought stress, Principal component analysis, Wheat, Physiological traits. 295 315 http://mg.genetics.ir/browse.php?a_code=A-10-520-1&slc_lang=fa&sid=1 Kobra Azizyan کبری عزیزیان k.azizyan@ut.ac.ir 10031947532846008547 10031947532846008547 No University of Tehran دانشگاه تهران Mohammad Reza Bihamta محمدرضا بی همتا mrghanad@ut.ac.ir 10031947532846008548 10031947532846008548 Yes University of Tehran دانشگاه تهران Ali Peyghambari علی پیغمبری alipey@ut.ac.ir 10031947532846008549 10031947532846008549 No University of Tehran دانشگاه تهران Ali Reza Abbasi علیرضا عباسی rezabbasi@ut.ac.ir 10031947532846008550 10031947532846008550 No University of Tehran دانشگاه تهران